Written By
පෘථිවිය වටා සඳ ගමන් කිරීමේදී, සූර්යාලෝකය සඳ මත පතිත වන කෝණය අනුව අපට පෙනෙන සඳෙහි හැඩය වෙනස් වේ. මෙම ක්රියාවලිය "සඳෙහි කලාවන්" ලෙස හැඳින්වේ. මෙම පාඩම මගින් පූර්ණ චන්ද්රයාගේ සිට අමාවක දක්වා චන්ද්ර චක්රය සිදුවන ආකාරය, පෘථිවියේ සිට සඳුගේ පිහිටීම අනුව විද්යාත්මකව විශ්ලේෂණය කරයි.
සඳ පෘථිවිය වටා පරිභ්රමණය වන විට, හිරු එළිය පතිත වන කෝණය දිනෙන් දින වෙනස් වේ. අප පෘථිවියේ සිට නිරීක්ෂණය කරන විට, සඳෙහි දෘශ්යමාන කොටස ක්රමයෙන් වැඩි වී නැවත අඩු වන ආකාරය මෙම චක්රීය ස්වභාවයෙන් පැහැදිලි වේ. මෙය ප්රධාන අදියර අටකට බෙදා දැක්විය හැක.
සඳෙහි කලාවන් හුදෙක් දෘශ්යමාන වෙනසක් පමණක් නොවේ. චන්ද්රයා පෘථිවිය මත ඇති කරන ගුරුත්වාකර්ෂණ බලපෑම් නිසා සාගර දියබර ඇතිවීම වැනි පාරිසරික සංසිද්ධි සිදුවේ. පුරාණයේ සිටම මානවයා තම කෘෂිකාර්මික කටයුතු සහ කාලගුණ නිරීක්ෂණ සඳහා චන්ද්ර චක්රය මූලික කරගෙන කටයුතු කර ඇත.
සඳෙහි කලාවන් හුදෙක් සූර්යයාගෙන් ලැබෙන ආලෝකය පෘථිවියට පෙනෙන ප්රමාණය මත තීරණය වේ. සඳ ස්වයංප්රභා වස්තුවක් නොවන නිසා, සූර්යයාගේ ආලෝකය සඳ මත පතිත වී පරාවර්තනය වන කෝණය අනුව අපට පෙනෙන හැඩය තීරණය වේ. පෘථිවිය, සඳ සහ සූර්යයා අතර පිහිටීමෙහි අංශක වෙනස මෙම දෘශ්යමාන වෙනස්කම්වලට හේතු වේ.
සිංහල සංස්කෘතියේ පදනම වූ චන්ද්ර දින දර්ශනය, චන්ද්ර කලා මත පදනම්ව ගොඩනැගී ඇත. පූර්ණ චන්ද්රයා පෙනෙන දින "පෝය" දිනය ලෙස සැලකේ. විද්යාත්මකව මෙය පෘථිවිය, සඳ සහ සූර්යයා සරල රේඛාවක පිහිටන "Opposition" අවස්ථාවයි. මෙම චක්රය මගින් මාසිකව සිදුවන ආලෝක තීව්රතාවයේ වෙනස්කම් පෘථිවියේ ජෛව විද්යාත්මක ක්රියාවලීන්ට විශාල බලපෑමක් කරයි.
සඳ සැමවිටම පෘථිවියට මුහුණ ලා සිටින්නේ එහි එක් පැත්තක් පමණක් වුවත්, අපට පෘථිවියේ සිට සඳෙහි මුළු මතුපිටින් 59%ක් දක්නට ලැබේ. මෙයට හේතුව සඳෙහි කක්ෂීය වේගය සහ එහි භ්රමණ වේගය අතර ඇති සුළු අසමතුලිතතාවයයි. මෙම දෝලන ස්වභාවය "චන්ද්ර ලිබ්රේෂන්" ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, එමගින් සඳෙහි දාරවල ඇති භූ විෂමතාවයන් අපට දැකගත හැකි වේ.
"මහා චන්ද්රයා" හෙවත් Super Moon යනු සඳ පෘථිවියට වඩාත්ම ආසන්න වන අවස්ථාවේදී (Perigee) පූර්ණ චන්ද්රයෙකු ලෙස දිස්වන විශේෂ සංසිද්ධියයි. මෙම අවස්ථාවේදී, සඳෙහි කක්ෂය ඉලිප්සාකාර බැවින්, සාමාන්ය පූර්ණ චන්ද්රයෙකුට වඩා එය ප්රමාණයෙන් විශාලව සහ දීප්තියෙන් වැඩිව අපට පෙනේ. මෙය චන්ද්රයාගේ කක්ෂීය චලිතය සහ පෘථිවිය අතර ඇති දුර වෙනස් වීම පිළිබඳ මනා නිදසුනකි.
මිනිසා සඳ මත පා තැබීම මානව ඉතිහාසයේ සුවිශේෂීම සංධිස්ථානයකි. 1969 ඇපලෝ 11 මෙහෙයුමේ සිට අද දක්වා චන්ද්රයා පිළිබඳ අපගේ අවබෝධය දැවැන්ත ලෙස වර්ධනය වී ඇත. වර්තමානයේ නාසා ආයතනයේ 'ආටෙමිස්' (Artemis) වැඩසටහන මගින් නැවත වරක් සඳ මත මිනිසුන් ගොඩබෑමටත්, අනාගත අභ්යවකාශ ගවේෂණ සඳහා සඳ පදනමක් ලෙස භාවිතා කිරීමටත් සැලසුම් කර ඇත.
සඳ යනු අභ්යවකාශ ගවේෂණයේ ප්රධාන දොරටුවයි. අනාගතයේදී සඳ මත ස්ථිර ජනාවාස ගොඩනැගීම මගින් අඟහරු සහ ඊට එහා ඇති ග්රහලෝක වෙත යාම සඳහා අවශ්ය ඉන්ධන සහ අමුද්රව්ය සඳෙන් ලබා ගැනීමට විද්යාඥයින් අපේක්ෂා කරයි. සඳෙහි දක්ෂිණ ධ්රැවයේ අයිස් ස්වරූපයෙන් පවතින ජලය, ඔක්සිජන් සහ හයිඩ්රජන් ඉන්ධන නිපදවීමට මග පාදයි.