සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය (Our Solar System)

FOUNDATIONS / SOLAR SYSTEM

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය (SOLAR SYSTEM)

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය යනු සූර්යයා කේන්ද්‍ර කරගනිමින් ගුරුත්වාකර්ෂණය මගින් බැඳී පවතින ග්‍රහලෝක, වාමන ග්‍රහලෝක, චන්ද්‍රයන්, ග්‍රහක සහ උල්කාපාතවලින් සමන්විත දැවැන්ත පද්ධතියකි. අපගේ පෘථිවිය ඇතුළු ග්‍රහලෝක අටක් සූර්යයා වටා ඉලිප්සාකාර කක්ෂවල ගමන් කරයි. ක්ෂීරපථ මන්දාකිණියේ ඔරියන් අතේ (Orion Arm) පිහිටා ඇති මෙම පද්ධතිය, විශ්වයේ පවතින අපගේ කුඩා නමුත් අතිශය වැදගත් නිවහනයි.

කේන්ද්‍රය සූර්යයා (Sun)

ග්‍රහලෝක ග්‍රහලෝක 8ක්

පිහිටීම ක්ෂීරපථය (Milky Way)

PLANETS / MERCURY

බුධ ග්‍රහයා (MERCURY)

බුධ ග්‍රහයා සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සූර්යයාට ආසන්නතම සහ කුඩාම ග්‍රහලෝකයයි. වායුගෝලයක් නොමැති තරම් නිසා මෙහි උෂ්ණත්වය අන්ත දෙකක පවතී; දහවල් කාලයේ දැඩි උෂ්ණත්වයක් සහ රාත්‍රී කාලයේ දැඩි ශීතලක් සහිත වේ. සූර්යයා වටා ඉතා වේගයෙන් ගමන් කරන බුධ, වසරකට දින 88ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ තම කක්ෂීය ගමන් මග සම්පූර්ණ කරයි.

කක්ෂීය කාලය දින 88

උෂ්ණත්වය -173°C සිට 427°C දක්වා

වායුගෝලය අතිශය සිහින් (Exosphere)

PLANETS / VENUS

සිකුරු ග්‍රහයා (VENUS)

සිකුරු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ උණුසුම්ම ග්‍රහලෝකයයි. ඝන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුගෝලයක් සහ සල්ෆියුරික් අම්ල වලාකුළු මගින් මෙහි දැඩි තාපයක් රඳවා ගනී. පෘථිවියට සමාන ප්‍රමාණයකින් සහ ස්කන්ධයකින් යුක්ත වුවද, අධික වායුගෝලීය පීඩනය සහ උෂ්ණත්වය නිසා මෙය ජීවයට අහිතකරය. සිකුරුගේ සෙමින් සිදුවන ප්‍රතිවර්ත (Retrograde) භ්‍රමණය තවත් විශේෂත්වයකි.

වායුගෝලය ඝන කාබන් ඩයොක්සයිඩ්

උෂ්ණත්වය 464°C (සාමාන්‍ය)

භ්‍රමණය ප්‍රතිවර්ත (Retrograde)

PLANETS / EARTH

පෘථිවිය (EARTH)

පෘථිවිය යනු ජීවය පවතින බව දන්නා විශ්වයේ එකම ග්‍රහලෝකයයි. මතුපිටින් 71%ක් ජලයෙන් වැසී තිබීම, ජීවයට අවශ්‍ය ඔක්සිජන් සහිත වායුගෝලය සහ සූර්යයාගෙන් ලැබෙන තාපය මනාව පාලනය කරන දුරකින් පිහිටා තිබීම නිසා මෙය විශ්වයේ ඉතා දුර්ලභ ස්ථානයකි. පෘථිවිය වටා ඇති චුම්භක ක්ෂේත්‍රය මගින් සූර්යයාගෙන් එන හානිකර විකිරණවලින් අපව නිරන්තරයෙන් ආරක්ෂා කරයි.

මතුපිට ජලය 71%

වායුගෝලය නයිට්‍රජන්, ඔක්සිජන්

ජීවය සනාථ වූ එකම ලෝකය

PLANETS / MARS

අඟහරු (MARS)

අඟහරු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සිව්වන ග්‍රහලෝකය වන අතර එය "රතු ග්‍රහලෝකය" ලෙස ප්‍රසිද්ධය. එහි මතුපිට පවතින යකඩ ඔක්සයිඩ් හේතුවෙන් මෙම රතු පැහැය ලැබී ඇත. අතීතයේදී අඟහරු මත ද්‍රව ජලය පැවති බවට සාක්ෂි හමුවීමත් සමඟ, මානව වර්ගයාගේ අනාගත අභ්‍යවකාශ ජනාවාස පිහිටුවීමේ ප්‍රධාන ඉලක්කය බවට මෙය පත්ව ඇත.

අන්වර්ථ නාමය රතු ග්‍රහලෝකය

මතුපිට සංයුතිය යකඩ ඔක්සයිඩ්

අනාගතය මානව ජනාවාස

SYSTEM / ASTEROID BELT

ග්‍රහක වළල්ල (ASTEROID BELT)

ග්‍රහක වළල්ල යනු අඟහරු සහ බ්‍රහස්පති ග්‍රහයන් අතර කක්ෂයේ පිහිටි විවිධ ප්‍රමාණයේ පාෂාණමය වස්තූන්ගෙන් සමන්විත දැවැන්ත කලාපයකි. සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය නිර්මාණය වීමේදී ග්‍රහලෝකයක් බවට පත් වීමට අසමත් වූ ද්‍රව්‍ය මෙම වළල්ල තුළ පවතී. මෙහි ඇති ග්‍රහක මිලියන ගණනක් සූර්යයා වටා ගමන් කරන අතර, සෙරෙස් (Ceres) යනු මෙම කලාපයේ ඇති විශාලතම වාමන ග්‍රහලෝකයයි.

පිහිටීම අඟහරු හා බ්‍රහස්පති අතර

ප්‍රධාන වස්තුව සෙරෙස් (Ceres)

සංයුතිය පාෂාණ හා ලෝහ

PLANETS / JUPITER

බ්‍රහස්පති (JUPITER)

බ්‍රහස්පති යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ විශාලතම ග්‍රහලෝකයයි. එය බොහෝ දුරට හයිඩ්‍රජන් සහ හීලියම් වායුන්ගෙන් සමන්විත වායු යෝධයෙකි. බ්‍රහස්පතිගේ ඇති ප්‍රසිද්ධම ලක්ෂණය වන්නේ එහි පවතින "මහා රතු ලපය" (Great Red Spot) නම් දැවැන්ත කුණාටුවයි. ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය අතින් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සෙසු ග්‍රහලෝක පාලනය කිරීමට තරම් විශාල බලයක් බ්‍රහස්පතිට ඇත.

වර්ගය වායු යෝධයා (Gas Giant)

විශේෂත්වය මහා රතු ලපය

ස්කන්ධය සෙසු ග්‍රහලෝක සියල්ලටම වඩා වැඩි

PLANETS / SATURN

සෙනසුරු ග්‍රහයා (SATURN)

සෙනසුරු ග්‍රහයා සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සූර්යයාගේ සිට සයවන ග්‍රහලෝකයයි. එය එහි අතිවිශාල සහ අලංකාර වළලු පද්ධතිය (Rings) නිසා ඉතා ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. බ්‍රහස්පති මෙන්ම වායු යෝධයෙකු වන ශනි, හයිඩ්‍රජන් සහ හීලියම් වායුන්ගෙන් සමන්විත වන අතර, සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අඩුම ඝනත්වය සහිත ග්‍රහලෝකය ද වේ.

වර්ගය වායු යෝධයා (Gas Giant)

විශේෂත්වය ප්‍රබල වළලු පද්ධතිය

සංයුතිය හයිඩ්‍රජන් සහ හීලියම්

PLANETS / URANUS

යුරේනස් ග්‍රහයා (URANUS)

යුරේනස් යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ හත්වන ග්‍රහලෝකයයි. මෙය "අයිස් යෝධයෙකු" (Ice Giant) ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, එහි වායුගෝලයේ පවතින මීතේන් වායුව නිසා අලංකාර නිල්-කොළ පැහැයක් ගනී. යුරේනස්ගේ අනෙක් ග්‍රහලෝකවලට වඩා වෙනස් වූ, පාහේ තිරස් අතට පවතින අතිශය ආනත අක්ෂීය භ්‍රමණයක් පැවතීම එය සතු සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි.

වර්ගය අයිස් යෝධයා (Ice Giant)

වර්ණය නිල්-කොළ (Blue-Green)

භ්‍රමණය අංශක 98ක ආනතිය

PLANETS / NEPTUNE

නෙප්චූන් ග්‍රහයා (NEPTUNE)

නෙප්චූන් යනු සූර්යයාගේ සිට ඇති අටවන සහ දුරස්ථම ග්‍රහලෝකයයි. මෙය ද අයිස් යෝධයෙකු (Ice Giant) වන අතර, අතිශය ශීතල සහ වේගවත් සුළං පද්ධතිවලින් සමන්විතය. එහි පවතින තද නිල් පැහැයට හේතුව වායුගෝලයේ පවතින මීතේන් වායුවයි. සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වඩාත්ම බලගතු සුළි කුණාටු හමන ස්ථානයක් ලෙස නෙප්චූන් හඳුනාගෙන ඇත.

ස්ථානය අටවන ග්‍රහලෝකය

වර්ගය අයිස් යෝධයා (Ice Giant)

සුළං වේගය අතිශය වේගවත් (Supersonic)

SYSTEM / DWARF PLANET

ප්ලූටෝ (PLUTO)

ප්ලූටෝ යනු නෙප්චූන් ග්‍රහයාට පිටතින් පිහිටි කයිපර් වළල්ලේ (Kuiper Belt) පවතින ප්‍රසිද්ධ වාමන ග්‍රහලෝකයකි. වරෙක අපේ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ නවවන ග්‍රහලෝකය ලෙස සැලකුණු ප්ලූටෝ, 2006 වසරේදී වාමන ග්‍රහලෝකයක් ලෙස වර්ගීකරණය කරන ලදී. අයිස් සහ පාෂාණවලින් සමන්විත මෙම කුඩා ලෝකය, සූර්යයා වටා යාමට වසර 248ක පමණ කාලයක් ගනී.

වර්ගීකරණය වාමන ග්‍රහලෝකය (Dwarf Planet)

පිහිටීම කයිපර් වළල්ල (Kuiper Belt)

කක්ෂීය කාලය වසර 248ක්

SYSTEM / DWARF PLANET

සෙරෙස් (CERES)

සෙරෙස් යනු අඟහරු සහ බ්‍රහස්පති අතර පිහිටි ග්‍රහක වළල්ලේ ඇති විශාලතම වස්තුව සහ එකම වාමන ග්‍රහලෝකයයි. එය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අභ්‍යන්තර කොටසේ පිහිටි එකම වාමන ග්‍රහලෝකය ලෙස ද සැලකේ. සෙරෙස්හි මතුපිට ජල අයිස් සහ විවිධ ඛනිජ ද්‍රව්‍යවලින් සමන්විත වන අතර, එය තමන්ගේම ගුරුත්වාකර්ෂණය නිසා ගෝලාකාර හැඩයක් ලබා ගැනීමට තරම් විශාල වේ.

වර්ගීකරණය වාමන ග්‍රහලෝකය

පිහිටීම ග්‍රහක වළල්ල

විශේෂත්වය ගෝලාකාර හැඩය

SYSTEM / SATELLITE

චන්ද්‍රයා (THE MOON)

චන්ද්‍රයා යනු පෘථිවියේ ඇති එකම ස්වාභාවික චන්ද්‍රිකාවයි. එය පෘථිවියේ සිට කිලෝමීටර් 384,400ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇති අතර, පෘථිවියේ වඩදිය බාදිය ඇතිවීමට ප්‍රධාන සාධකය වන්නේ චන්ද්‍රයාගේ ගුරුත්වාකර්ෂණයයි. වායුගෝලයක් නොමැති චන්ද්‍රයාගේ මතුපිට දූවිලි සහ පාෂාණමය ආවාට (Craters) වලින් පිරී පවතී.

වර්ගය ස්වාභාවික චන්ද්‍රිකාව

දුර කි.මී. 384,400

පෘථිවි බලපෑම වඩදිය බාදිය පාලනය

MOONS / MARS

ෆෝබෝස් (PHOBOS)

ෆෝබෝස් යනු අඟහරු ග්‍රහයාගේ අභ්‍යන්තර සහ විශාලතම චන්ද්‍රයාය. එය අඟහරුට ඉතා ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර, කාලයත් සමඟ ක්‍රමයෙන් අඟහරු දෙසට ඇදී යමින් පවතී. අනාගතයේදී මෙය අඟහරු මතට පතිත වීමට හෝ ග්‍රහලෝකය වටා වළල්ලක් නිර්මාණය වීමට ඉඩ ඇති බව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරයි.

පිහිටීම අඟහරුට ආසන්නතම

හැසිරීම ක්‍රමයෙන් ග්‍රහලෝකය දෙසට

ආකෘතිය අක්‍රමවත්

MOONS / MARS

ඩයිමෝස් (DEIMOS)

ඩයිමෝස් යනු අඟහරුගේ පිටතින් පිහිටි කුඩාම සහ දුරස්ථ චන්ද්‍රයාය. ෆෝබෝස් හා සසඳන විට ඩයිමෝස් අඟහරු වෙතින් බොහෝ දුරකින් කක්ෂගත වී ඇති අතර, එය ග්‍රහලෝකය වටා යාමට වැඩි කාලයක් ගනී. මෙහි මතුපිට ද ඉතා අක්‍රමවත් හැඩයකින් යුක්ත වන අතර විශාල ආවාට වලින් පිරී පවතී.

පිහිටීම අඟහරුගේ පිටත චන්ද්‍රයා

ප්‍රමාණය ෆෝබෝස් වලට වඩා කුඩා

කක්ෂීය කාලය පැය 30.3

SATURN / MOONS

ටයිටන් (TITAN)

ටයිටන් යනු සෙනසුරු ග්‍රහයාගේ විශාලතම චන්ද්‍රයා සහ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඇති දෙවන විශාලතම චන්ද්‍රයා වේ. මෙය ඝන වායුගෝලයක් සහිත එකම චන්ද්‍රයා වන අතර, එහි මතුපිට ද්‍රව මිශ්‍රිත මීතේන් සහ ඊතේන් විල් පවතින බව සොයාගෙන ඇත. පෘථිවියට සමාන භූගෝලීය ලක්ෂණ (වැසි, ගංගා සහ විල්) පවතින චන්ද්‍රයෙකු ලෙස ටයිටන් විශේෂ වේ.

විශේෂත්වය ඝන වායුගෝලයක් ඇත

මතුපිට මීතේන් විල් සහ ගංගා

JUPITER / MOON

අයෝ (IO)

අයෝ යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වඩාත්ම ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරී වස්තුවයි. බ්‍රහස්පතිගේ දැවැන්ත ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය නිසා ඇතිවන "වඩදිය බලපෑම" (Tidal Heating) මගින් එහි අභ්‍යන්තරය නිරන්තරයෙන් උණුසුම්ව පවතින අතර, එයින් නොනවත්වාම ලාවා සහ සල්ෆර් විදාරණය වේ. එහි මතුපිට විවිධ වර්ණයන්ගෙන් යුතු සල්ෆර් තැන්පතු වලින් වැසී පවතී.

විශේෂත්වය අධික ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරිත්වය

මතුපිට සල්ෆර් සහ ලාවා

පද්ධතිය ගැලීලියෝ චන්ද්‍රයින්

SYSTEM / REGION

කයිපර් වළල්ල (KUIPER BELT)

කයිපර් වළල්ල යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ නෙප්චූන් ග්‍රහයාගේ කක්ෂයට පිටතින් පිහිටි දැවැන්ත කලාපයකි. මෙය අයිස්, පාෂාණ සහ විවිධ වාමන ග්‍රහලෝකවලින් පිරී පවතින අතර, සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය නිර්මාණය වීමේදී ඉතිරි වූ ද්‍රව්‍යවලින් සමන්විත වේ. ප්ලූටෝ ඇතුළු වස්තූන් දහස් ගණනක් මෙම කලාපයේ කක්ෂගත වී ඇත.

පිහිටීම නෙප්චූන්ට පිටතින්

සංයුතිය අයිස් සහ පාෂාණ

වැදගත්කම සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ඉතිරි කොටස

SYSTEM / BOUNDARY

ඕර්ට් වළාව (OORT CLOUD)

ඕර්ට් වළාව යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ පිටතම සීමාවේ පවතින බවට විශ්වාස කෙරෙන දැවැන්ත ගෝලාකාර වළාවකි. මෙය සූර්යයාගේ සිට ඉතා දුරින් (ආලෝක වර්ෂයකට ආසන්න දුරක) පිහිටා ඇති අතර, දිගු කාලීන වල්ගාතරු (Long-period comets) හටගන්නා ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය මෙය බව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරයි. මෙය අයිස් සහ පාෂාණමය ද්‍රව්‍යවලින් සැදුම්ලත් අතිවිශාල කලාපයකි.

ස්වරූපය ගෝලාකාර වළාව

පිහිටීම සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අන්ත

වැදගත්කම වල්ගාතරු වල මූලාශ්‍රය

FRONTIER / VOID

අන්තර් තාරකා අවකාශය (INTERSTELLAR SPACE)

ඕර්ට් වළල්ලට ඔබ්බෙන් පිහිටා ඇත්තේ අන්තර් තාරකා අවකාශයයි. මෙය තරු පද්ධති අතර පවතින අතිවිශාල ශුන්‍යතාවයකි. අපේ සූර්යයාගේ බලපෑම (සූර්ය සුළං) අවසන් වන ස්ථානයෙන් පසු, මෙම අවකාශය ආරම්භ වේ. මෙහි වායු සහ දූවිලි අංශු ඉතා අඩු ඝනත්වයකින් පවතින අතර, අපට ආසන්නතම තරු පද්ධතිය වන ඇල්ෆා සෙන්චූරි (Alpha Centauri) වෙත යාමට අප ගමන් කළ යුත්තේ මෙම අවකාශය හරහාය.

ස්වභාවය තාරකා අතර ශුන්‍යතාවය

සංයුතිය වායු සහ දූවිලි අංශු

ආසන්න ඉලක්කය ඇල්ෆා සෙන්චූරි

GALAXY / HOME

ක්ෂීරපථය (MILKY WAY)

ක්ෂීරපථය යනු අපගේ සූර්ය පද්ධතිය අයත් වන දැවැන්ත සර්පිලාකාර මන්දාකිණියයි (Spiral Galaxy). එහි තරු බිලියන 100ත් 400ත් අතර ප්‍රමාණයක් පවතින බව ගණන් බලා ඇත. මන්දාකිණියේ මධ්‍යයේ දැවැන්ත කළු කුහරයක් පවතින අතර, අපගේ සූර්ය පද්ධතිය එහි එක් සර්පිලාකාර බාහුවක (Orion Arm) පිහිටා ඇත.

වර්ගය සර්පිලාකාර මන්දාකිණිය

තාරකා ප්‍රමාණය බිලියන 100 - 400

අපේ පිහිටීම ඔරියන් බාහුව (Orion Arm)

Written By

Senior Astronomy Consultant

Teacher / Club Mentor

වසර ගණනාවක අත්දැකීම් සහිත ගුරු මණ්ඩලය සහ තාරකා විද්‍යා සංගමයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශකවරුන් විසින් මෙම පාඩම් මාලාවන් සකස් කර ඇත. නිරවද්‍ය සහ නවීනතම දත්ත පදනම් කරගනිමින් සිසුන්ගේ දැනුම වර්ධනය කිරීම මෙහි අරමුණයි.

Astronomy Club Alumni

Past Member / Content Creator

අතීත සාමාජිකයන් වශයෙන් අප ලැබූ දැනුම සහ අත්දැකීම් මතු පරපුර වෙත ලබා දීම සඳහා මෙම ව්‍යාපෘතියට දායකත්වය ලබා දෙන්නෙමු.

Astronomy Newsletter

අලුත්ම තාරකා විද්‍යා පුවත් සහ විශේෂිත පාඩම් මාලාවන් සෘජුවම ඔබගේ විද්‍යුත් තැපෑලට ලබාගන්න.

* අපි කිසිවිටෙකත් ඔබගේ තොරතුරු තෙවන පාර්ශවයන් වෙත ලබා නොදෙන්නෙමු.