බුධ ග්‍රහයා (Planet Mercury) | RCMAS

EXPLORATION / MERCURY SECTION 01

බුධ ග්‍රහයාගේ හැඳින්වීම සහ පදනම (OVERVIEW OF MERCURY)

බුධ යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ සූර්යයාට ආසන්නතම මෙන්ම කුඩාම ග්‍රහලෝකයයි. පෘථිවියේ චන්ද්‍රයාට වඩා තරමක් පමණක් විශාල වන මෙම පාෂාණමය ග්‍රහලෝකය, අතිශය වේගයෙන් සූර්යයා වටා ගමන් කරයි. පුරාණ රෝමවරුන්ගේ පණිවුඩකරුවෙකු වූ 'මර්කරි' දෙවියන්ගේ නමින් නම් කර ඇති මෙම ග්‍රහලෝකය, වායුගෝලයක් නොමැති තරම් අතිශය සිහින් බාහිර ගෝලයකින් (Exosphere) සමන්විත වන අතර එහි මතුපිට චන්ද්‍රයා මෙන් ආවාටවලින් පිරී පවතී.

ග්‍රහලෝක වර්ගය පාෂාණමය (Terrestrial)

සූර්යයාගේ සිට දුර කිලෝමීටර මිලියන 57.9

මධ්‍යන්‍ය අරය කිලෝමීටර 2,439.7

EXPLORATION / MERCURY SECTION 02

කක්ෂය සහ භ්‍රමණය (ORBIT AND ROTATION)

බුධ ග්‍රහයාගේ කක්ෂීය ගමන අතිශය අපූර්ව එකකි. සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වඩාත්ම ඉලිප්සාකාර (Eccentric) සහ වේගවත්ම කක්ෂය හිමි වන්නේ බුධටයි. එය පැයට කිලෝමීටර 180,000 ක පමණ අතිමහත් වේගයකින් ගමන් කරමින් දින 88 කින් සූර්යයා වටා එක් වටයක් සම්පූර්ණ කරයි. බුධ ග්‍රහයාගේ භ්‍රමණය සහ කක්ෂීය කාලය අතර 3:2 ක අනුපාතයක් පවතින අතර, එනම් සූර්යයා වටා වට දෙකක් ගමන් කරන කාලය තුළ බුධ තම අක්ෂය වටා තෙවරක් භ්‍රමණය වේ.

කක්ෂීය කාලය (වසරක්) පෘථිවි දින 87.97

අක්ෂීය භ්‍රමණය (දිනයක්) පෘථිවි දින 58.65

කක්ෂීය වේගය 47.36 km/s (සාමාන්‍ය)

EXPLORATION / MERCURY SECTION 03

අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය සහ න්‍යෂ්ටිය (INTERNAL STRUCTURE & CORE)

බුධ ග්‍රහයාගේ අභ්‍යන්තරය අතිශය විශේෂිත වේ. එහි මුළු අරයෙන් 85% ක් පමණම වෙන් වී ඇත්තේ ලෝහමය න්‍යෂ්ටිය (Metallic Core) සඳහායි. මෙය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අනෙකුත් පාෂාණමය ග්‍රහලෝකවලට වඩා සාපේක්ෂව අතිශය විශාල න්‍යෂ්ටියකි. යකඩ සහ නිකල්වලින් පොහොසත් මෙම න්‍යෂ්ටිය අර්ධ වශයෙන් ද්‍රව තත්වයේ පවතින අතර, එය වටා කිලෝමීටර 400 ක පමණ සිලිකේට් ප්‍රවාරයක් (Mantle) සහ සිහින් බාහිර පෘෂ්ඨයක් (Crust) පිහිටා ඇත.

න්‍යෂ්ටියේ ප්‍රමාණය අරයෙන් 85% ක් (2,000 km)

ප්‍රධාන සංයුතිය යකඩ, නිකල් සහ සිලිකේට්

ග්‍රහලෝක ඝනත්වය 5.427 g/cm³ (අතිශය ඉහළ)

EXPLORATION / MERCURY SECTION 04

මතුපිට භූ විෂමතාව සහ ආවාට (SURFACE & CRATERS)

බුධ ග්‍රහයාගේ මතුපිට පෙනුම පෘථිවියේ චන්ද්‍රයාට බෙහෙවින් සමාන වේ. බිලියන ගණනක් පැරණි උල්කාපාත පාෂාණ ගැටීම් නිසා ඇතිවූ අසංඛ්‍යාත ආවාටවලින් (Craters) මෙහි මතුපිට පිරී පවතී. ඉන් විශාලතම සහ ප්‍රසිද්ධම ආවාටය වන්නේ කිලෝමීටර 1,550 ක විෂ්කම්භයකින් යුත් "Caloris Basin" නම් දැවැන්ත ආවාටයයි. මීට අමතරව, ග්‍රහලෝකයේ න්‍යෂ්ටිය සිසිල් වී සංකෝචනය වීමේදී පෘෂ්ඨය රැලි ගැසීමෙන් නිර්මාණය වූ කිලෝමීටර සිය ගණනක් දිගැති ප්‍රපාත (Lobate Scarps) ද මෙහි දැකිය හැක.

විශාලතම ආවාටය Caloris Basin (1,550 km)

ප්‍රධාන භූ ලක්ෂණ උල්කාපාත ආවාට සහ ප්‍රපාත

භූ විද්‍යාත්මක සක්‍රීයතාව අක්‍රියයි (Geologically Inactive)

EXPLORATION / MERCURY SECTION 05

උෂ්ණත්වය සහ කාලගුණය (TEMPERATURE & CLIMATE)

බුධ ග්‍රහයා යනු සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ වඩාත්ම අන්තවාදී උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් පවතින ස්ථානයයි. තාපය රඳවා ගැනීමට තරම් සැලකිය යුතු වායුගෝලයක් නොමැති වීම නිසා, සූර්යයාට මුහුණලා ඇති දහවල් කාලයේදී උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 430 දක්වා ඉහළ යයි. නමුත් දීර්ඝ රාත්‍රී කාලයේදී මෙම තාපය මුළුමනින්ම අවකාශයට විකිරණය වී උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක -180 දක්වා අතිශය ශීතල තත්වයකට පහත වැටේ.

උපරිම දහවල් උෂ්ණත්වය 430°C (800°F)

අවම රාත්‍රී උෂ්ණත්වය -180°C (-290°F)

උෂ්ණත්ව විචලනය 610°C (අතිශය ඉහළ)

EXPLORATION / MERCURY SECTION 06

බාහිර ගෝලය සහ චුම්භක ක්ෂේත්‍රය (EXOSPHERE & MAGNETIC FIELD)

බුධ ග්‍රහයාට සාම්ප්‍රදායික ඝන වායුගෝලයක් නොමැති අතර, ඒ වෙනුවට අතිශය සිහින් බාහිර ගෝලයක් (Exosphere) පවතී. සූර්ය සුළං (Solar Wind) සහ උල්කාපාත අංශු මතුපිට වැදීමෙන් පිටවන ඔක්සිජන්, සෝඩියම්, හයිඩ්‍රජන් සහ හීලියම් පරමාණු මගින් මෙය නිර්මාණය වේ. එමෙන්ම, බුධට පෘථිවිය මෙන් 1% ක පමණ ශක්තියක් ඇති ගෝලීය චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් පැවතීම විද්‍යාඥයන්ගේ මහත් කුතුහලයට හේතු වී ඇත.

වායුගෝලීය වර්ගය අතිශය සිහින් (Exosphere)

චුම්භක ක්ෂේත්‍රය පෘථිවි බලයෙන් 1% ක්

ප්‍රධාන මූලද්‍රව්‍ය Na, Mg, O, H, He

EXPLORATION / MERCURY SECTION 07

ජල හිම සහ ධ්‍රැවීය ප්‍රදේශ (WATER ICE & POLAR REGIONS)

සූර්යයාට අතිශය ආසන්නයෙන් පිහිටියද, බුධ ග්‍රහයාගේ උත්තර සහ දක්ෂිණ ධ්‍රැවයන්හි පිහිටි ගැඹුරු ආවාට පතුල්වල විශාල ජල හිම (Water Ice) තැන්පතු පවතින බව විද්‍යාඥයින් විසින් සොයාගෙන ඇත. බුධගේ භ්‍රමණ අක්ෂය සූර්යයාට සප්‍රමාණිකව අංශක 0.03 ක තරම් අතිශය කුඩා ඇලවීමක් පෙන්වන බැවින්, මෙම ධ්‍රැවීය ආවාටයන්ගේ පතුල වෙත කිසිදිනක හිරු එළිය පතිත නොවේ. සදාකාලික සෙවණැල්ලේ පවතින මෙම ස්ථානයන්හි උෂ්ණත්වය -170°C ට වඩා අඩු අගයක පවතින බැවින් බිලියන ගණනක් පැරණි හිම තට්ටු සුරක්ෂිතව පවතී.

ප්‍රධාන සොයාගැනීම ධ්‍රැවීය ජල හිම (Water Ice)

පිහිටීම සදාකාලික සෙවණැලි ආවාට (Permanently Shadowed Craters)

අක්ෂීය ඇලවීම 0.03° (අතිශය කුඩා)

EXPLORATION / MERCURY SECTION 08

අභ්‍යවකාශ ගවේෂණ මෙහෙයුම් (EXPLORATION MISSIONS)

සූර්යයාගේ අධික ගුරුත්වාකර්ෂණය සහ තාපය නිසා බුධ ග්‍රහයා වෙත යානා යැවීම අතිශය අභියෝගාත්මක ය. 1974-1975 කාලයේදී NASA හි Mariner 10 යානාව ප්‍රථම වරට බුධ අසලින් පියඹා යමින් (Flyby) ඡායාරූප ලබා ගත්තේය. පසුව 2011 දී MESSENGER යානාව බුධ වටා කක්ෂගත වූ ප්‍රථම යානාව බවට පත්වෙමින් ග්‍රහලෝකයේ සම්පූර්ණ සිතියමක් පිළියෙල කළේය. වර්තමානයේ ESA සහ JAXA එකතුවෙන් යවන ලද BepiColombo මෙහෙයුම බුධ වෙත ළඟා වෙමින් පවතී.

පළමු පියාසර මෙහෙයුම Mariner 10 (1974-1975)

පළමු කක්ෂීය යානාව MESSENGER (2011-2015)

වර්තමාන මෙහෙයුම BepiColombo (ESA / JAXA)

EXPLORATION / MERCURY SECTION 09

විශේෂ කරුණු සහ සූර්ය සංක්‍රමණය (FAST FACTS & TRANSIT)

බුධ ග්‍රහයාට ස්වාභාවික උපග්‍රහයන් (Moons) හෝ වළලු පද්ධති (Rings) කිසිවක් පිහිටා නොමැත. පෘථිවියට සාපේක්ෂව බුධගේ සංක්‍රමණය (Transit of Mercury) යනු පෘථිවිය සහ සූර්යයා අතරින් බුධ ග්‍රහයා ගමන් කරන දුර්ලභ තාරකා විද්‍යාත්මක සිදුවීමයි. මෙය සියවසකට වාර 13 ක් පමණ සිදු වන අතර, එම අවස්ථාවේදී සූර්ය මණ්ඩලය මත කුඩා කළු තිලකයක් ලෙස බුධ ග්‍රහයා පෘථිවියට දර්ශනය වේ.

උපග්‍රහයන් / වළලු නැත (None)

සංක්‍රමණ වාර ගණන සියවසකට ~13 වතාවක්

විශේෂ ලක්ෂණය ක්‍රමයෙන් සංකෝචනය වන ග්‍රහලෝකයකි

EXPLORATION / MERCURY SECTION 10

අවසාන සමාලෝචනය සහ සාරාංශය (SUMMARY & CONCLUSION)

සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ කුඩාම මෙන්ම සූර්යයාට ආසන්නතම ග්‍රහලෝකය වන බුධ, අන්තවාදී උෂ්ණත්ව විචලනයන්, දැවැන්ත යකඩ න්‍යෂ්ටිය සහ ධ්‍රැවීය හිම තැන්පතු සහිත අද්විතීය ලෝකයකි. සූර්යයාගේ අධික ගුරුත්වාකර්ෂණය සහ බලපෑම් හමුවේ පවා සිය අභ්‍යන්තර චුම්භක ක්ෂේත්‍රය පවත්වා ගනිමින් පිහිටන මෙම කුඩා ග්‍රහලෝකය, පාෂාණමය ග්‍රහලෝකවල විකාශනය සහ ආරම්භය පිළිබඳ තොරතුරු රැසක් අනාගතයේදී අපට හෙළි කරනු ඇත.

ග්‍රහලෝක වර්ගීකරණය Inner Terrestrial Planet

මූලික ලක්ෂණය දැවැන්ත Metallic Core

ගවේෂණ තත්ත්වය සක්‍රීය ගවේෂණ මට්ටමේ

Written By

Senior Astronomy Consultant

Teacher / Club Mentor

වසර ගණනාවක අත්දැකීම් සහිත ගුරු මණ්ඩලය සහ තාරකා විද්‍යා සංගමයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශකවරුන් විසින් මෙම පාඩම් මාලාවන් සකස් කර ඇත. නිරවද්‍ය සහ නවීනතම දත්ත පදනම් කරගනිමින් සිසුන්ගේ දැනුම වර්ධනය කිරීම මෙහි අරමුණයි.

Astronomy Club Alumni

Past Member / Content Creator

අතීත සාමාජිකයන් වශයෙන් අප ලැබූ දැනුම සහ අත්දැකීම් මතු පරපුර වෙත ලබා දීම සඳහා මෙම ව්‍යාපෘතියට දායකත්වය ලබා දෙන්නෙමු.

Astronomy Newsletter

අලුත්ම තාරකා විද්‍යා පුවත් සහ විශේෂිත පාඩම් මාලාවන් සෘජුවම ඔබගේ විද්‍යුත් තැපෑලට ලබාගන්න.

* අපි කිසිවිටෙකත් ඔබගේ තොරතුරු තෙවන පාර්ශවයන් වෙත ලබා නොදෙන්නෙමු.